1991 Yılında Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde yapılan, 108’i devlet başkanlığı düzeyinde olmak üzere 172 ülkenin temsil edildiği Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı, doğal çevrenin korunmasını “sürdürülebilir kalkınma” hedefi içinde ele alan bir dizi karar alınmış ve “sürdürülebilir kalkınma” tüm insanlığın 21. Yüzyıldaki ortak hedefi olarak benimsenmiş ve bu doğrultuda 21. Yüzyılda çevre ve kalkınma  sorunlarıyla baş başa çıkılmasına ve sürdürülebilir kalkınma hedefine ulaşılmasına yönelik ilkeleri ve eylem alanlarını ortaya koyan “Gündem 21” başlıklı Eylem Planı zirvenin temel çıktısı olarak, Birleşmiş Milletler üyesi ülkelerce kabul edilmiştir.

“Gündem 21’ de ele alınmış sorunların ve çözümlerin büyük bir bölümünün yerel düzeydeki katılımı ve iş birliği belirleyici bir etken olacaktır.” Görüşü dile getirilmektedir. Bir toplumun ve tüm diğer ilgililerin, kendi sorunlarını ve önceliklerini saptayarak kentleri için “21.Yüzyılın yerel gündemini” oluşturmaları karara bağlanmıştır.  Ayrıca her ülkedeki tüm yerel yönetimler, karar alma, planlama ve uygulama süreçlerine kadınların ve gençlerin etkin olarak katılımını sağlayacak programlar geliştirmeye ve uygulamaya davet edilmiştir.

Yerel Gündem çalışmaları, 1992 yılından bu yana 135 ülkede binlerce kentte uygulanmaktadır. Ülkemiz, Rio Konferansı’nda gündeme gelen Yerel Gündem 21’ lerin projesine 1996 yılında katılmıştır. Türkiye de Yerel Gündem 21 uygulamaları, 1997 yılı sonunda, “Türkiye’de Yerel Gündem 21’ lerin Teşviki ve Geliştirilmesi” projesi ile ivme kazanmış, Uluslararası Yerel Yönetimler Birliği (TULA-EMME) Doğu Akdeniz ve Orta Doğu Bölge Teşkilatı’nın eşgüdümünde ve BM Kalkınma Programının desteğiyle yürütülen proje kapsamında farklı kentlerde de değişik projeler hayata geçirilmiştir. (A.A. Yerel Gündem 21, T.C. Dışişleri Bakanlığı web sitesi)

YASAL SÜREÇ VE KENT KONSEYLERİ

YG21 Projeleri çerçevesinde oluşturulan Yerel Gündem 21 Meclisleri 3.7.2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu ile hukuki nitelik kazanmıştır. Kent Konseyi olarak yeni yasanın 76. maddesinde tanımlanmıştır. Kent Konseyi, kent yaşamında; kent vizyonunun ve hemşerilik bilincinin geliştirilmesi, kentin hak ve hukukunun korunması, sürdürülebilir kalkınma, çevreye duyarlılık, sosyal yardımlaşma ve dayanışma, saydamlık, hesap verme ve hesap sorma, katılım ve yerinden yönetim ilkelerini hayata geçirmeye çalışır.

Yine aynı madde içinde kent konseylerinin katılımcıları ve belediye desteği tanımlanır.” Belediyeler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, sendikaların, noterlerin, varsa üniversitelerin, ilgili sivil toplum örgütlerinin siyasi partilerin, kamu kurum ve kuruluşlarının ve mahalle muhtarlarının temsilcileri ile diğer ilgililerin katılımıyla oluşan kent konseyinin faaliyetlerinin etkili ve verimli yürütülmesi konusunda yardım ve destek sağlar.”

Kent Konseyleri; yerel yönetimlerin önünde katılımcılığı geliştirmek açısından önemli bir kapı aralamıştır. Ancak şunu da belirtmek gerekir ki kent konseyi yasasında ve yönetmeliklerinde ciddi eksiklikler barındırıyor ve aşılması gereken önemli boşluklar içeriyor.

1-Belediyeler, kent konseyinin faaliyetlerinin etkili ve verimli yürütülmesi konusunda yardım ve destek sağlamakla görevlendirirler (md.76/2) Ancak belediyelerin kent konseyine yönelik yardım ve desteğinin neler olacağı ve nasıl sağlanacağı ne yasada ne de yönetmelikte belirlenmiştir. Bu da birçok konuda çözümsüzlüğü getirmektedir.

2-Kent Konseylerinin ayrı bütçelerinin olmaması, bütçelerine ilişkin kaynak ve düzenlemelerin belirsizliği, kent konseyi çalışmalarını doğruda etkilemektedir. Bu konuda düzenlemeler hem kent konseylerinin hem de yerel yöneticilerin elini rahatlatacaktır.

3-Yasal düzenlemeye göre kent konseyinde oluşturulan görüşler, belediye meclisinin ilk toplantısında gündeme alınarak değerlendirilecektir (md.76/3) denilmektedir. Kent Konseyinin görüşlerinin belediye meclisi açısından bağlayıcılığı yoktur. Bu çerçevede gündeme alınan konsey görüşlerinin “değerlendirilmesi” yani karar niteliği kazanıp kazanmaması veya kararlarda etkili olması konusunda belirsizlik, katılımcılığın özüne gölge düşürmektedir.

4-Belediye meclisinin görevleri arasında kent konseyinden gelecek görüşlerin değerlendirilmesine yönelik bir hüküm yer almamaktadır. Kent konseyi ile belediye meclisi ilişkisinin hukuki temele oturtulmaması temel bir eksikliktir.

5-Belediye Meclisinde, meclis ihtisas ve denetim komisyonlarında, meclisin denetim sürecinde, stratejik plan hazırlanmasında, belediye bütçesinin belirlenmesi ve denetiminde, acil durum planlanmasında, hizmetlerin aksayan yönlerinin belirlenmesinde, imar, arsa ve konut üretimine ilişkin süreçte kentsel yenilenme ve gelişim alanının belirlenmesinde kent konseylerinin etkisinin (veya yetkisinin) nasıl olacağı yine yasanın ve yönetmeliğin ilgi alanına girmemiştir.

Yasa ve yönetmelikteki hükümlerin yerine getirilmemesi durumunda uygulanacak yaptırımların olmaması bir başka eksikliktir. Nitekim Ülkemizde 2,890 belediye varken saptanabilen kent konseyi sayısı yaklaşık olarak 190 civarında olduğu belirlenmiştir. Kent konseyini kurmaya veya sadece kâğıt üzerinde kuran belediyelerin durumu belirsizdir. Bunlara yönelik bir yaptırım söz konusu olmamaktadır, Demokratik katılımcı süreçler doğru bir yaklaşımla ele alınır ve tabandan gelen dinamiklerle harekete geçirilirse bir anlam kazanır. Kent konseyleri bu yaklaşımın sonucu olarak kendi pratiklerini doğru şekilde örebilir ve kent için değer kazanır.                        

KAYNAK;

1- Katılımcı Yerel Yönetim SODEV YAYINLARI YAZARLAR: Korel Köymen, İlhan Tekeli, Turan Dolu, Nebil İlseven, İnan İzci, Tayfun Kahraman, Leyla Şen, Ulaş Bayraktar, İkbal Polat.

2-A. Asım ARAR, (Yerel Gündem 21, T.C Dışişleri Bakanlığı web sitesi)

Güven Tekirdağ Gazetesi’nin 73. sayısından alınmıştır.

TEKİRDAĞ CANLI HABER