(Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı)

Obezite bütün dünyada olduğu gibi ülkemizde de önemli bir sağlık sorunudur. Obezite görülme sıklığı çocukluk döneminden itibaren artmaktadır. Türkiye’de obezite görülme sıklığı yaklaşık olarak % 30-35 arasındadır. Yani her 3 kişiden biri obezdir.

Obezite tanısı basit olarak beden kütle indeksinin hesaplanmasıyla konur.  Beden ağırlığının kg olarak boyun metre cinsinden karesine (kg/ m2)bölünmesiyle hesaplanır

 BKİ 18.5-25 arası normal kilolu, 25-30 arası normalden fazla kilolu, 30 ve üzeri obez, 40 ve üzere ise ciddi obez olarak kabul edilir. 

Bedendeki toplam yağ miktarından çok, yağın vücutta bulunduğu bölge ve dağılımı da önemlidir. Beden yağının bulunduğu bölge ve dağılımı, özellikle diyabet ve kardiyovasküler hastalık riski açısından oldukça önemlidir. Bölgesel yağ dağılımı genetik olarak erkek ve kadınlarda farklılık göstermektedir. Android tip (erkek tipi) obezitede yağ vücudun üst bölümünde (elma tip) bel, üst karın ve göğüs karında ve cilt altında toplanmaktadır. Jinoid tip (kadın tipi) obezitede ise yağ, vücudun alt bölümünde (armut tip) kalça, uyluk, bacaklar ve cilt altında toplanmaktadır Bel çevresi ölçümünün erkeklerde 94 cm, kadınlarda 80 cm ve üzerinde olması metabolik ve kardiyovasküler riskin arttığını gösterirken, erkekler de 102 cm kadınlarda 88 cm ve üzeri yüksek risk grubunu belirler.

Obezite sadece estetik bir sorun olmayıp önemli hastalıklara neden olan bir hastalıktır Obezite aşağıdaki hastalıklara neden olmaktadır:

o             Tip 2 Diabetes Mellitus

o             Hipertansiyon

o             Koroner arter hastalığı

o             Hiperlipidemi

o             Safra kesesi hastalıkları

o             Kadınlarda rahim yumurtalık ve meme kanserleri, erkeklerde ise kolon ve prostat kanserlerine

o             Kas -iskelet ve eklem sorunlarına

o             Felç

o             Uyku apnesi

o             Karaciğer yağlanması

o             Astım

o             Kadınlarda menstruasyon düzensizlikleri ve kıllanmada artmaya

o             Ameliyat risklerinin artması

o             Psikososyal  sorunlar Depresyon, ankysete vb

o             Toplumsal uyumsuzluklar

Obezite en basit anlamıyla alınan enerjinin harcanan enerjiden fazla olması sonucu meydana gelir. Gerektiğinden fazla alınan kaloriler eğer harcanmazsa vücutta yağ olarak depolanır. Hareketsiz yaşam, dengesiz beslenme ve stres obezitenin en önemli nedenleridir. Psikososyal  sorunlar, kullanılan ilaçlar, bazı hastalıklar da obeziteye neden olabilir.

Obezite tedavisinde 3 temel yöntem vardır

1-           Yaşam tarzı değişikliği

a.            Tıbbi beslenme tedavisi

b.            Egzersiz

c.            Davranış tedavisi

2-           Medikal tedavi

a.            Enjektabl  antiobezite ilaçları

b.            Oral antiobezite ilaçları

3-           Bariatrik  tedavi

a.            Obezite cerrahisi

i.             Tüp mide ameliyatı

ii.            Gastrik bypass ameliyatı

b.            Mide balonu

Obezite tedavisinde asıl yöntem yaşam tarzı değişikliğidir. Yaşam tarzı değişikliği tek başına yeterli olacağı gibi, medikal tedavi ve bariatrik tedavi sonrası da asıl tedavidir. Teorik olarak baktığımızda kilo vermek aslında çok zor değildir. Aldığınız kaloriyi azaltıp, harcadığınız kaloriyi arttırdığınızda rahatlıkla kilo verirsiniz. Yaşam tarzı değişikliği dengeli beslenme, egzersiz ve davranış tedavisini içerir. Tıbbi beslenme tedavisiyle aldığınız enerjiyi azaltırken hareketinizi arttırarak da harcadığınız enerjiyi azaltırsınız. Eğer günlük gereksinim duyduğunuz kaloriden yaklaşık 400-600 kalori az alırsanız rahatlıkla kilo verirsiniz. Yalnız başına kalori alımını azaltarak yani diyetle kilo verebilirsiniz ya da diyet yapmadan yalnızca egzersizle de kilo verebilirsiniz. Ancak bu iki yöntemi yaşam boyu yapmanız gerekir yani ya yaşam boyu diyet yapacaksınız ya da yaşam boyu egzersiz yapacaksınız. Buna karşın siz dengeli beslenme ve egzersizi birleştirirseniz daha kalıcı ve daha rahat kilo verirsiniz.

Zayıflama sürecindeki temel yanlışlardan birisi de çabuk ve hızlı kilo vermektir. Zayıflama süreci zamana yayılmalıdır, kısa sürede zayıflama hedeflenmemelidir. Ayda 2 ila 4 kg arasında kilo vermek yeterlidir. 6 ay içinde başlangıç ağırlığının %10’u kadar kilo verilmesi başta diyabet, hipertansiyon, uyku apne sendromu gibi obeziteye eşlik eden hastalıkların kontrol altına alınmasında yeterlidir.  Aslında amaç sadece zayıflamak için diyet yapmak olmamalıdır, sağlıklı beslenme olmalıdır. Obez yani şişman bir kişi günlük yaşamı içinde zayıflamalıdır. Bu günlük yaşama göre beslenme düzenlenmesinde elbetteki bazı genel kurallar – kısıtlamalar olacaktır, bu kısıtlamalar herkesin uyması gereken kısıtlamalardır, yani genel sağlıklı beslenme kurallarıdır.  Günlük yaşama uymayan kısa süreli, şok ve tek taraflı   yapay diyetler uzun bir süre yapılabilecek  bir beslenme düzeni değildir. Temel sağlıklı beslenme de kahvaltı atlanmamalıdır, öğle yemeği geçiştirilmemelidir ve bu şekilde akşam yemeğinin yükünü azaltırsınız. Egzersiz yaşamın bir parçası olmalıdır. Gün içine yayılmalıdır. Günde bir seferde yapılacağı gibi gün içinde bölünerek de yapılabilir. Ortalama 45- 60 dakikalık bir egzersiz  yeterli olur. Adım sayısı olarak da 6000-7000 adım yeterlidir. Önemli olan egzersizin sürdürülebilir olmasıdır.

Yeni çıkan obezite ilaçları ile elimiz artık daha güçlü oldu. Bu ilaçlar genel olarak iştahı azaltarak etki ederler. Özellikle yaşam tarzı değişikliğine yanıt vermeyen, diyabet gibi eşlik eden hastalığı olanlarda ya da ciddi obez olgularda tıbbi beslenme tedavisi ve egzersiz ile oldukça iyi sonuçlar alınmaktadır. Her bireyde aynı oranda etkili olamayabilir. Ancak bu ilaçlar gelişigüzel kullanılmamalıdır. Mutlaka hekim kontrolü altında ve uygun dozda kullanılmalıdırlar. Aksi taktirde ilacın yan etkileri görülmekte ve tedavide başarısız olunmaktadır. İlacın etkisi kalıcı değildir bu nedenle ilaç kullanırken amaç yaşam tarzını değiştirmek olmalıdır. Yaşam tarzını değiştirmeden ilaç kullanan olgularda ilaç bırakıldıktan sonra hızlı kilo alımı görülmektedir.

Bariatrik tedavi de aynı ilaç tedavisinde olduğu gibi özellikle yaşam tarzı değişikliğine yanıt vermeyen, diyabet gibi eşlik eden hastalığı olanlarda ya da ciddi obez olgularda tıbbi beslenme tedavisi ve egzersiz ile oldukça iyi sonuçlar alınmaktadır. Cerrahi yöntem hastadan hastaya farklılık gösterir. Her bireyde aynı oranda etkili olamayabilir. Cerrahi tedavi kararı multidisipliner bir ekip tarafından alınmalıdır. Aksi taktirde cerrahi tedavi başarısız olmakta ve komplikasyonlar görülmektedir. Cerrahi tedavinin etkili olması için yaşam tarzı mutlaka değiştirilmelidir.  Yaşam tarzını değiştirilmediği zaman yeniden kilo alımı görülmektedir ve de ikinci bir revizyon ameliyatına gerekmektedir.

Sonuç olarak obezite yaşam boyu süren bir hastalıktır ve tedavisi de yaşam boyu sürmelidir.  Yaşam tarzı değişikliği ana tedavi yöntemidir. Yaşam tarzı değişikliği olmadan yapılan herhangi bir tedavinin sonucu başarılı olamamaktadır.

TEKİRDAĞ CANLI HABER