Günümüzden tam 111 yıl önce Ulusal Kurtuluş Savaşımızın Başkumandanı, Cumhuriyetimiz Kurucusu, Cumhuriyet Devrimlerinin önderi Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK; Çanakkale’de destanlar yaratan 19.Fırkanın kuruluşu nedeniyle Yarbay Rütbesi ile ilk Tekirdağ’a ilk gelişinin 111. Yılında Kent Konseyi ve Sivil Toplum kuruluşlarının girişimi, Tekirdağ Büyükşehir, Süleymanpaşa Belediyesi ve Kent Konseyinin girişimleri ile ilk kez 2. Şubat 2026 tarihinde kutlanmıştı.

19.Fırka ve 57 Alayın Çanakkale’ye uğurlanmasının anılması ise Tekirdağ Kent Konseyi ve Türkiye Emekli Subaylar Derneği iş birliğinde son üç yıldır Tekirdağ Sahilde sembolik törenle gerçekleştirilmekte idi.

24 Şubat 1915 tarihinde 19.Tümenin kuruluşunun tamamlanması ile 57 Alay için Maydos’a (Eceabat) sevk edilmesi için hareket emri alınmış, 57. Alayın 1. Ve 2. Piyade taburu Reşit Paşa Vapuru, 57 Alayın 3. Piyade Taburu, cebel bataryası ve seyyar hastane Halep Vapuru, Mantelli Bölüğü (ağır silahlı), Sıhhiye Bölüğü, Ekmekçi takımı ve İstihkam bölüğü Millet Vapuru ile Aydıncık vapuru ise Tümenin bir aylık erzakını taşımak üzere Tekirdağ İskelesinden uğurlanmıştır.

İşte bu uğurlanmanın tam da 111. Yılında Tekirdağ Valimiz Sayın Recep SOYTÜRK’’ün önderliğinde hazırlanan resmi bir törenle temsili uğurlama gerçekleştirilmiştir.

Hazırlanan program dahilinde; 19.Fırka’nın kurulduğu Yerçeşme Barakaları’ndan düzenlenen anma yürüyüşüyle başlayıp, Valilik önünde yapılan Atatürk Anıtına çelenk sunma töreni ile kortej bütünleşerek sahil Rumeli İskelesine değin sürmüştür. Rumeli İskelesinde dönemin askeri kıyafetleri giydirilen bir bölük asker temsili feribota bindirilerek Çanakkale’ye uğurlanmıştır.

Tarihi Rumeli İskelesinde Namık Kemal Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Demirhan günün anlamı üzerine bir konuşma yapmıştır.  Doç.Dr. Hasan DEMİRHAN’IN konuşmasının günün anlamı üzerine bir ışık tutması için tam metni aşağıda sunulmuştur.

24 ŞUBAT 19.TÜMEN KARARGAHI VE 57.ALAYIN GELİBOLU’YA İNTİKALİNİN 111.YILI

Marmara Denizinin kıyısında bulunan ve İstanbul’u Avrupa’ya bağlayan yolların üzerinde yer alan Tekirdağ, Çanakkale Kara Savaşları esnasında askeri ve idari faaliyetlerin yürütülmesinde çok önemli bir yere sahiptir. Çanakkale Savaşları süresince şehir, limanları demiryolu ve şose yolları ile ordumuzun en önemli ikmal merkezi olmuş ve merkezdeki 2500 yataklı hastaneleri ile binlerce gazimizin tedavisinde önemli bir rol oynamıştır. Bunlarla birlikte Tekirdağ’ımız Çanakkale kara savaşlarında Türkiye Cumhuriyetimizin kurucusu olan o dönemdeki rütbesiyle Yarbay Mustafa Kemal’in komutasında büyük kahramanlıklar gösteren, 19. Fırkanın ve 57. Alayın kurulduğu yerdir. Bu kahraman tümenin karargahı ve 57. Alay bundan 111 yıl önce bugün 24 Şubat tarihinde Tekirdağ limanından Gelibolu’ya hareket etmiştir. Alayın kurulması ve intikali ise şu şekilde gerçekleşmiştir.

Çanakkale Savaşı başlamadan önce Osmanlı Devleti’nin Çanakkale ve Gelibolu Yarımadası’nı korumak görevlendirdiği 1. Orduya bağlı 3. Kolordunun karargâhı Tekirdağ’daydı ve 3. Kolordu kumandanı olan Esat Paşa Osmanlı Devleti’nin seferberlik ilanından bir gün sonra 3 Ağustos 1914 günü Tekirdağ’da savaş hazırlıklarına başlatmıştı.

Çanakkale Boğazı 1914 yılının Kasım ayında müttefik kuvvetleri tarafından tehdit edilmeye başlanınca, Başkumandan Vekili Enver Paşa ile I. Ordu Komutanı Mareşal Liman Von Sanders arasında 3. Kolordu karargâhının 7. Tümen ile beraber Gelibolu’ya sevki kararlaştırdı. Söz konusu karar 2 Kasım 1914 tarihinde tebliğ edilerek, Kolordu Komutanı Esad Paşa’nın Çanakkale Boğazı’nın her iki yakasındaki askeri kıtaların emir ve komutasını üstleneceği belirtildi. 3 Kasım 1914 tarihinde Çanakkale Seddülbahir Tabyasının bombalanması üzerine Esat Paşa 3. Kolordu karargâhını 4 Kasım 1914’te önce Çanakkale’ye daha sonra da Gelibolu’ya nakletti.

Daha sonra Tekirdağ’da bulunan 3. Kolorduya bağlı 8. Tümen’in de Sina-Filistin Cephesindeki 14. Kolordu emrine verilmesi üzerine Tekirdağ’da yeni bir tümenin kurulması kararı alındı. 31 Aralık’ta bu konuda başlayan yazışmalar, 21 Ocak’ta neticelenecekti.

a-Yarbay Mustafa Kemal Bey Tekirdağ’da

Tekirdağ’da kurulma kararı verilen 19. Tümeni kurma görevi 1914 yılında Sofya’da görevli olan Yarbay Mustafa Kemal Bey’e verildi. Mustafa Kemal Bey daha önce Balkan Harbi esnasında binbaşı rütbesiyle, Bolayır’da görev yapmış ve bölgeyi bilen bir subaydı. Balkan Savaşlarından sonra Yarbay Mustafa Kemal Bey, 27 Ekim 1913 tarihinde Sofya’da Askeri Ataşelik görevine atandı. Sofya’daki görevi esnasında Osmanlı Devleti’nin hızla bir savaşa doğru sürüklendiğini gören Yarbay Mustafa Kemal, yurda dönerek cephede fiili olarak görev yapmak taleplerinde bulundu. Bu taleplerini defalarca İstanbul’a bildiren Mustafa Kemal Bey her seferinde oyalayıcı cevaplar almaktaydı. Bu durum karşısında Mustafa Kemal Bey yazdığı dilekçede: “Vatanının müdafaasına ait fiili vazifelerden daha mühimi ve aziz bir vazife olmaz. Arkadaşlarım muharebe cephelerinde, ateş hatlarında bulunurken, ben Sofya’da ataşemiliterlik yapamam eğer birinci saf zabiti olmak liyakatından mahrum isem ve kanaatiniz bu ise lütfen açıkça söyleyiniz” ifadelerini kullandı. Bu son dilekçe tesirini göstermiş olmalı ki o sırada Sarıkamış Cephesinde bulunan Enver Paşa yerine vekâlet eden İsmail Hakkı Paşa bu talebe olumlu cevap verdi ve 20 Ocak 1915 tarihinde Yarbay Mustafa Kemal Bey 19. Fırka Kumandanlığına atandı. Sofya’da bulunan Yarbay Mustafa Kemal Bey bu haberi alır almaz yola çıktı ve 21 Ocak 1915 tarihinde İstanbul’a ulaştı. Yarbay Mustafa Kemal Bey İstanbul’a varır varmaz Genelkurmaya giderek kumandan olarak atandığı 19. Tümen’in yerini öğrenmek istemiş ancak bu konuda tatmin edici bir cevap alamamıştı. Daha sonra Kazım (İnanç) Bey’in kendisine söylemiş olduğu “Gelibolu’da bulunan III. Kolordu Komutanı, kurmakta olduğunu bildiğimiz yeni teşkilat arasında yeni tümen vücuda getirmek düşüncesindedir. Bir defa oraya gidilirse durum anlaşılır” sözüyle İstanbul’dan ayrılmaya karar verdi.

Yarbay Mustafa Kemal 31 Ocak 1915 tarihinde önce İstanbul’dan Gelibolu’ya gelmiş aynı gece saat 22:00 de 7. Tümenden alınan piyade kıtaları, makineli tüfek bölüğü, sıhhiye bölüğü ile birlikte Şam ve Millet vapurları vasıtasıyla 1 Şubat 1915’te Tekirdağ’a gelerek göreve başlamıştı.

b- 19. Tümen ve 57. Alay’ın Tekirdağ’da Kuruluşu          

Yarbay Mustafa Kemal Bey Balkan Harbinde 19. Piyade Tümeninin kuruluşundan çıkartılmış olan 57 nci Piyade Alayını, 5 nci Ordu, 3 ncü Kolordu, 19 ncu Piyade Tümeni emri altında 01 Şubat 1915 tarihinde 19’uncu alayın 4’üncü, 8’inci ve 12’nci Bölüklerinden müretteb 1’inci tabur ve alaya verilen 20’nci Makineli Tüfek Bölüğü ile Gelibolu’dan Tekirdağ’a gelmiş olan ve Soma Alayından ayrılan üçer bölüklü iki taburla Tekirdağ Yarçeşme barakalarında teşkil etti. Alayın kuruluşu esnasında birçok eksiklik bulunuyordu. En büyük eksiklik alayın birliklerine atanacak subay bulunamaması idi. Bunun dışında Tümenin ayakkabı, arka çantası, kaput, elbise, kilim, çadır, masa, sandalye, kırtasiye malzemesi, tüfek, hayvanat ve cephaneye de şiddetle ihtiyaç vardı. İhtiyaç duyulan eksiklikler peyderpey tedarik edilmeye çalışıldı. Alay kurulduğu tarihten Çanakkale’ye hareket emri aldığı tarihe kadar talim, tatbikat, temizlik ve kuruluş gereklikleri ile uğraştı.

Alaya 22 Şubat 1915 günü sancağı teslim edildi. Bu tarihte yine alayın taburlarında bazı değişikliklere gidildi. 57. Alayın 57 numarası ve 1. Taburu sabit kalmış, 2. Taburu 58. Alayın 2 taburu, 3. Taburu ise 59. Alayın 1. Taburu ile değiştirilmiştir. Bu değişiklikte hedef 57. Alay, iyi eğitimli subaylar tarafından komuta edilen tecrübeli askerlerden oluşturulmasıydı. 19. tümen komutanı Mustafa Kemal Bey tarafından en güçlü alay olarak kabul edilmektedir. Bu gücünü de zaten Çanakkale kara muharebelerindeki kahramanlığı ile gösterecektir. 57. Alayın komutanı şehit olduğu 13 Ağustos 1915 tarihine kadar Binbaşı Hüseyin Avni Beydir. 1. Tabur kumandanı Yüzbaşı Ahmed Zeki, 2. Tabur kumandanı Yüzbaşı Ata, 3. Tabur kumandanı ise Yüzbaşı Ali Hayri idi.  Alayın kuvveti; 49 subay, 3638 erbaş ve er, 373 hayvan, 2288 tüfek ve 4 ağır mitralyözden ibaretti.      

Yine aynı gün gelen emir gereği 19. Tümenin diğer alaylarında bazı değişikliğe gidilerek kuruluş aşamasında 57, 58, 59. Alaylardan oluşan tümenin iki alayı (58. ve 59. Alaylar) Enver Paşa’nın emriyle Bakırköy’deki 6. Kolordu’ya bağlı 24. Ve 26. Tümenlerin iki depo alayı (72. Ve 77. Alaylar) ile değiştirilmiştir.

Alayın Eceabat’a Vapurla Nakli

19. Tümenin Eceabat’a nakli için Reşid Paşa, Halep ve Millet vapurları tahsis edilmiştir. 57. Alaya hareket emri ise 23 Şubat 1915 günü verilmiş olup, taburlar eşyalarını barakalardan iskeleye göndermişlerdir. Günün tamamı Eceabat’a nakil için hazırlıkla geçmiştir. 24 Şubat 1915 sabahı saat 07.30’da Yarçeşme barakalarından hareket eden alay, iki saat sonra yani saat 09.30’da iskeleye varmıştır. Vakit geçirilmeksizin öncelikle eşya ve hayvanlar vapurlara yüklenmeye başlanmış, bu işlem tamamlandıktan sonra taburların gemiye bindirilmesi işlemine geçilmiştir. Önce saat 10.00’da 1. Tabur gemiye bindirilmiş ancak alayın tamamının gemilere bindirilmesi işlemi akşam 20.00’i geçtikten sonra tamamlanabilmiştir. 1. ve 2. Tabur, Alay Erkânı ve Fırka Karargâhı Reşid Paşa Vapuruna; 3. Tabur, Cebel Bataryası, Seyyar Hastane ve Makineli Tüfek Bölüğü ise Halep Vapuruna bindirilmiştir. Tümenin diğer aksamı olan Ekmekçi Takımı, Sıhhiye Bölüğü ve Mantelli Taburu da Millet vapurunda yerini almıştır. Bu şekilde 24 Şubat 1915 gecesi saat 22.50’de Tekirdağ iskelesinden hareket edilmiştir. Nakil için gece boyu deniz yolculuğu yapan 57. Alayın, 25 Şubat 1915 sabahı Eceabat’a öncelikle Reşid Paşa vapurunda bulunan aksamı ulaşmıştır. Saat 07.00’de Eceabat’a varan birlikler saat 08.30’da Kilya koyundaki iskeleye çıkmaya başlamıştır. Önce 1. Tabur, ardından 2. Tabur karaya çıkmıştır. Karaya çıkma işlemi saat 9.00’da tamamlanmıştır. Tümenin diğer alayları olan 72. ve 77. Alayları da aynı gün Eceabat’a ulaşmışlardır.

Mustafa Kemal Bey 25 Şubat günü 9. Tümen bağlı olup bölgede bulunan 26 ve 27. Alayların 19. Tümen emrine verilmesiyle “Maydos Mıntıka Kumandanlığı” görevini üstlenmiştir. Yeni görevin sorumluluk bölgesi ise Ece Limanıyla, Seddülbahir ve Morto Limanı arasında kalan alan yani Gelibolu Yarımadasının Ege Denizine bakan sahilleri olmuştur. Bu sırada 25 Şubat gecesi verilen emirde, tümenin aynı zamanda Müstahkem Mevkii’nin genel ihtiyatı olduğu ve düşmanın karaya çıkmasını engelleme vazifesi aldığı bildirilmiştir.

25 Şubat 1915 tarihinden 24 Nisan 1915 tarihine kadar eğitim ve 19’uncu Tümen Komutanı’nın emirleri ile sık sık tatbikatlar yapılmıştı. 19 Nisan 1915 tarihinde ise 57’nci Piyade Alay Bigalı Köyü’nde ordugâh kurdu. Muharebeler başlamadan önce 57’nci Piyade Alay Kumandanı Avni Bey ve alay zabitanı, askerlerin manevi kuvvetini arttırmak için Eceabat’ta Çamburnu meydanlıklarında sık sık mevlid-i şerif ve dualar okutarak askerin manevi kuvvetini arttırmışlardı.

Nitekim 25 Nisan günü, Komutanları Mustafa Kemal’in yürüdüğü yolu takip eden askerler, temiz kıyafetlerle muharebeye girerek şehit olunca temiz kıyafetlerle cennete kavuşmak için kirli elbiselerini değiştirmişlerdi. 57. Alay Savaşa ilk girdiği tarih olan 25 Nisan 1915 tarihinden düşmanın Anafartalar ve Arıburnundan çekildiği 19 Aralık tarihine kadar kahramanca savaşarak, Çanakkale muharebelerinin kazanılmasında çok önemli bir rol oynamıştı. 57. alayın bu üstün başarılarından dolayı 27 Aralık 1915 tarihinde padişah tarafından alay sancağına Gümüş ve Altın İmtiyaz Harp Madalyası verilmişti.

Çanakkale Savaşlarının ardından 57. Alay Galiçya ve Filistin Cephelerinde görev almış. Filistin Cephesinde esir düşmüş, İstiklal Harbi’nde 17 Temmuz 1921 tarihinde Ankara’da yeniden kurularak Milli Mücadele’de yerini almıştır.

Son olarak başta Türkiye Cumhuriyetimizin kurucusu ve Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları olmak üzere bu vatan, bu millet ve bayrak için kanlarını akıtmış, tüm kahramanların önünde saygıyla eğiliyorum. Ruhları şad olsun.”

Güven Tekirdağ Gazetesi’nin 100. sayısından alınmıştır.

TEKİRDAĞ CANLI HABER